ALMANCA TARZ BELİRTEÇLERİNİN TÜRKÇEDE EŞDEĞERLİK SORUNU: BERTOLT BRECHT’İN “GECEDE TRAMPET SESLERİ” ÇEVİRİLERİ ÜZERİNE BİR İNCELEME
Author :
Abstract
Bu çalışmada Almanca tarz belirteçlerinin çeviri eşdeğerliği sorunu ele alınmıştır. Almancada Partikel olarak adlandırılan bir sözcük türü bulunmaktadır. Bu sözcük türünün Türkçede karşılığının belirlenmesi ve sınıflandırılması tartışmalı bir dilbilgisi konusu olagelmiştir. Türkçe dilbilgisinde kavram olarak tam eşdeğerliği bulunmayan partikellerin Almancada birçok alt sınıflandırması mevcuttur. Tarz belirteci olarak ifade edilen “Abtönungspartikel” bunlardan biridir. Bu çalışmada, Bertolt Brecht’in “Gecede Trampet Sesleri” eserinde “ja”, “doch” ve “denn” tarz belirteçlerinin Türkçeye çevirileri incelenmiştir. Çalışma, nitel araştırma yaklaşımı ve betimleyici çözümleme deseninde tasarlanmıştır. İnceleme kapsamında, iki farklı çevirmen tarafından yapılan çeviriler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Amaç, tarz belirteçlerinin işlevsel yönlerinin hedef dile ne ölçüde ve hangi stratejilerle aktarılabildiğini ortaya koymaktır. Çeviri analizinde dört temel strateji esas alınmıştır; çıkarma, açımlama, değiştirme ve bire bir çeviri. “Ja”, “doch” ve “denn” partikelleri söylem bağlamında farklı işlevler üstlenmektedir ve bu işlevlerin hedef metne yansıtılmasında çevirmen tercihleri belirleyici rol oynamaktadır. Bu bağlamda çevirmenlerin tarz belirteçlerinin aktarımında farklı stratejiler izlediği belirlenmiştir. Çalışma, edebi çeviride tarz belirteçlerinin bağlama duyarlı biçimde aktarılmasının önemine vurgu yapmaktadır.
Keywords
Abstract
This study deals with equivalence problems of German modal particles in Turkish. The German language has a typical word class that is classified as a “particle”.The equivalence and classification of these word class in Turkish has always been controversial, In German there are many subtypes of particles that have no equivalent as grammatical terms in Turkish. “Modal particle” is one of these subtypes. This study examines the Turkish translations of the modal particles “ja”, “doch”, and “denn” in Bertolt Brecht’s drama “Drums in the Night”. The research method is based on qualitative and descriptive analysis. Within the framework of the analysis, two different translations of the same drama in a contrastive manner. The aim of the study is to identify how and with which strategies the functional features of modal particles are transferred into the target language. The analysis is conducted according to these translation strategies: omission, paraphrasing, substitution and word- for- word translation. The particles “ja”, “doch” and “denn” carry various functions depending on the context. The translator’s decision plays a crucial role in transferring these functions into the target language. In this context, it was pointed out that the translators used different strategies when transferring the modal particle. At the end of the study, it was emphasized that it is very important to translate modal particles in literary texts depending on the context.
